Pufa rehabilitacyjna wypełniona granulatem dopasowuje się do kształtu ciała i może tworzyć podparcie w siadzie, półleżeniu lub leżeniu. Jest wykorzystywana w odpoczynku, zabawie, zajęciach terapeutycznych i pozycjonowaniu. Nie działa jednak jak uniwersalny fotel ortopedyczny. Efekt zależy od rozmiaru pufy, ilości wypełnienia, sposobu uformowania i możliwości użytkownika.
Najważniejsza zasada brzmi: najpierw formuje się stabilne podparcie, a dopiero potem pomaga osobie przyjąć pozycję. Wrzucenie dziecka lub seniora na luźną pufę może powodować zapadnięcie, skręcenie tułowia i trudność z wstaniem. Przy problemach neurologicznych, deformacjach, bólu lub ryzyku zachłyśnięcia sposób użycia powinien ustalić fizjoterapeuta albo terapeuta zajęciowy.
Czym różnią się pufy rehabilitacyjne?
Worki SAKO i podobne pufy występują w kilku wielkościach. Mniejszy model jest łatwiejszy do przenoszenia i może odpowiadać dziecku. Duży worek pozwala podeprzeć większą część ciała dorosłego i uformować pozycję półleżącą. Zbyt mała pufa nie podtrzyma tułowia, a zbyt duża może utrudnić kontakt stóp z podłożem i samodzielne wstawanie.
Znaczenie ma poszycie. Ekoskóra ułatwia przecieranie i może lepiej sprawdzać się w placówce lub przy ryzyku zabrudzeń. Pokrowiec tekstylny jest przyjemny w dotyku, ale wymaga możliwości zdjęcia i prania. Wewnętrzny worek zabezpiecza granulat podczas zdejmowania pokrowca. Przed użyciem trzeba sprawdzić szwy, zamek i szczelność.
W ofercie MedX znajdują się pufy rehabilitacyjne w kilku rozmiarach oraz granulat do uzupełniania. Rozmiar należy dopasować do wzrostu, pozycji i potrzeb użytkownika, a nie wyłącznie do powierzchni dostępnej w pokoju.
Przygotuj bezpieczne miejsce
Pufę ustaw na równej, suchej i nieśliskiej podłodze. Wokół powinno pozostać miejsce dla opiekuna i na ewentualne wyprostowanie nóg. Usuń twarde zabawki, stoliki z ostrymi narożnikami i przedmioty, o które można uderzyć podczas przenoszenia ciężaru.
Nie stawiaj pufy przy schodach, grzejniku, kominku ani na podwyższeniu. Granulat i pokrowiec mogą reagować na wysoką temperaturę. Dziecko nie powinno bawić się zamkiem ani wyjmować wypełnienia, ponieważ drobne kulki stwarzają ryzyko połknięcia lub dostania się do dróg oddechowych.
Jak uformować pufę do siadu?
Ustaw worek pionowo lub pod lekkim kątem i przesuń granulat tak, aby powstało wyższe oparcie oraz stabilna niecka dla miednicy. Dolna część powinna być na tyle zwarta, by użytkownik nie opadł do poziomu podłogi. Po posadzeniu sprawdź, czy głowa i tułów nie przechylają się na jedną stronę, a biodra nie zsuwają się do przodu.
Dla osoby samodzielnej ważny jest kontakt stóp z podłożem. Ułatwia on kontrolę pozycji i późniejsze wstawanie. Jeśli stopy wiszą, można zastosować stabilny podnóżek dobrany przez terapeutę, ale nie przypadkowy stos poduszek. Ręce powinny mieć swobodę ruchu, chyba że konkretnym celem jest podparcie kończyny.
Po kilku minutach warto ponownie ocenić pozycję, ponieważ granulat przemieszcza się pod ciężarem ciała. Pufa nie ma sztywnej geometrii fotela i może wymagać poprawienia uformowania.
Półleżenie i odpoczynek
Do półleżenia pufę układa się bardziej poziomo i tworzy szerokie podparcie dla pleców, głowy oraz miednicy. Nie należy pozostawiać pustej przestrzeni pod szyją ani dopuszczać do silnego zgięcia głowy do przodu. Ułożenie musi umożliwiać swobodne oddychanie i obserwowanie twarzy użytkownika.
Pozycja półleżąca może ułatwiać relaks, czytanie albo spokojne zajęcia, lecz nie zawsze jest odpowiednia po posiłku, przy problemach z połykaniem, refluksie lub chorobach oddechowych. W takich sytuacjach kąt ułożenia i czas korzystania trzeba uzgodnić ze specjalistą. Pufa nie zastępuje regulowanego łóżka ani fotela z kontrolowanym podparciem.
Leżenie bokiem i podparcie kończyn
Duża pufa może pomóc ustabilizować pozycję boczną. Granulat formuje się tak, aby podeprzeć plecy, miednicę i kończyny, bez punktowego ucisku na bark, biodro czy kolano. Kończyny nie powinny zwisać ani być skręcone. U osoby z zaburzeniami czucia trzeba szczególnie często kontrolować skórę.
Nie należy samodzielnie planować długotrwałego pozycjonowania osoby zagrożonej odleżynami. Pufa nie ma automatycznie właściwości przeciwodleżynowych. Ryzyko zależy od nacisku, czasu, wilgoci, odżywienia, mobilności i stanu skóry. Plan zmiany pozycji powinien przygotować personel medyczny.
Jak włączyć pufę do ćwiczeń?
Pufa może tworzyć niestabilne podłoże, na którym terapeuta prowadzi ćwiczenia równowagi, reakcji podporowych lub zmian pozycji. Może też służyć jako miękkie miejsce podczas zabaw sensorycznych. Nie oznacza to, że każde kołysanie lub zapadanie jest ćwiczeniem rehabilitacyjnym.
Cel powinien być konkretny: utrzymanie symetrycznego siadu przez określony czas, sięganie po przedmiot w bezpiecznym zakresie, przenoszenie ciężaru lub tolerowanie nowej pozycji. Opiekun powinien znać sposób asekuracji i sygnały przerwania. Ból, duszność, bladość, nagłe napięcie, zawroty głowy i utrata kontroli głowy są wskazaniem do zakończenia aktywności.
Bezpieczne siadanie i wstawanie
Pufa jest zwykle niższa i bardziej miękka niż krzesło, dlatego wstawanie wymaga większej siły nóg oraz kontroli tułowia. Osoba z osłabieniem nie powinna siadać na niej bez planu powrotu do pozycji stojącej. Pomocne może być ustawienie pufy przy stabilnym uchwycie, ale mebel, kaloryfer ani kula nie powinny służyć jako przypadkowy punkt podciągania.
Podczas siadania użytkownik powinien podejść tyłem, poczuć pufę pod nogami i obniżać ciało z kontrolą. Opiekun nie ciągnie za ręce ani pod pachy. Przy transferze osoby zależnej stosuje się technikę zaleconą przez fizjoterapeutę, czasem z pasem transferowym lub innym sprzętem. Jeśli konieczne jest dźwiganie, pufa może nie być właściwym siedziskiem.
Pufa dla dziecka
Dziecko powinno korzystać z pufy pod nadzorem. U małych dzieci szczególnym zagrożeniem jest zakrycie twarzy miękkim materiałem, wejście pod pusty pokrowiec lub dostęp do granulatu. Pufa nie jest miejscem do snu niemowlęcia i nie może zastępować łóżeczka spełniającego zasady bezpiecznego snu.
W terapii dzieci z obniżonym lub podwyższonym napięciem mięśniowym sposób formowania podparcia powinien wynikać z oceny specjalisty. Zbyt głębokie zapadnięcie może ograniczać ruch, a niedostateczne podparcie może utrwalać asymetrię. Korzystne jest krótkie użycie z jasno określonym celem, po którym ocenia się reakcję dziecka.
Czyszczenie i uzupełnianie granulatu
Pokrowiec należy czyścić zgodnie z etykietą. Ekoskórę zwykle przeciera się łagodnym środkiem i osusza, natomiast zdejmowany pokrowiec tekstylny pierze w określonej temperaturze. Agresywny preparat może powodować pękanie lub odbarwienie. Przed ponownym założeniem pokrowiec musi być całkowicie suchy.
Z czasem granulat ugniata się, a pufa traci objętość. Uzupełnienie powinno być zgodne z zaleceniem producenta. Zbyt duża ilość wypełnienia ograniczy dopasowanie, a zbyt mała nie zapewni podparcia. Dosypywanie najlepiej wykonywać w dwie osoby, w zamkniętym pomieszczeniu bez przeciągu, poza zasięgiem dzieci.
Sześć zasad dobrego używania
- Dobierz rozmiar do użytkownika i planowanej pozycji.
- Uformuj podparcie przed posadzeniem lub ułożeniem osoby.
- Kontroluj głowę, tułów, miednicę, kończyny i swobodne oddychanie.
- Zaplanuj bezpieczne wstawanie oraz obecność opiekuna.
- Regularnie sprawdzaj skórę, szwy, zamek i ilość granulatu.
- Przy schorzeniach lub długim pozycjonowaniu korzystaj z instruktażu terapeuty.
Jak ustalić czas korzystania?
Na początku warto wybrać krótką sesję i obserwować, czy użytkownik utrzymuje pozycję bez narastającego zmęczenia. Sygnałem do przerwy jest zsuwanie miednicy, opadanie głowy, podpieranie się w coraz szerszym zakresie albo utrata zainteresowania aktywnością. Dłuższe siedzenie nie jest celem samym w sobie.
Jeżeli pufa służy do relaksu, trzeba okresowo zmieniać pozycję i kontrolować skórę. W terapii czas powinien wynikać z zadania, na przykład kilku prób sięgania z zachowaniem stabilnej miednicy. Zapis reakcji po zajęciach pomaga terapeucie ocenić, czy ustawienie i obciążenie są odpowiednie.